نشود و تكان نخورد . بنا بر اين نقطه مقابل اثبات محو است كه به معناى ازاله آثار چيزيست بعد از آنكه اثبات و جايگزين شده باشد ، و ليكن بيشتر در نوشته استعمال مىشود . و اينكه جمله * ( « يَمْحُوا اللَّه ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ » ) * از يك طرف متصل شده به جمله * ( « لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ » ) * و از طرف ديگر متصل است به جمله * ( « وَعِنْدَه أُمُّ الْكِتابِ » ) * قهرا ظهور در اين يافته كه منظور از محو كتاب و اثبات آن ، در زمانهاى معين است ، پس كتابى كه خداوند در يك زمانى اثبات كرده ، اگر بخواهد در زمانهاى بعد آن را محو مىكند و كتاب ديگرى اثبات مىنمايد . پس خداى سبحان لا يزال كتابى را اثبات و كتاب ديگرى را محو مىسازد . بنا بر اين اگر ما نوشته هاى كتاب را عبارت بدانيم از آيت و معجزه و نشان دهنده اسماء و صفات خداوندى ، و در نظر بگيريم كه وجود هر چيزى آيت خداست ، در اين صورت صحيح است بگوييم خداوند لا يزال و همواره و در هر آن مشغول محو آيتى و اثبات آيتى ديگر است ، هم چنان كه خودش فرموده : « ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها » « 1 » و نيز فرموده : « وَإِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ » « 2 » . پس اينكه فرمود : * ( « يَمْحُوا اللَّه ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ » ) * با در نظر داشتن اينكه مطلق است و قيدى بدان نخورده نسبت به جمله * ( « لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ » ) * معناى تعليل را افاده مىكند ، و معنايش اين مىشود : براى هر وقتى كتاب مخصوصى است ، پس كتابها به اختلاف اوقات مختلف مىشوند ، و چون خداى سبحان در كتابى كه بخواهد تصرف نموده ، آن را محو مىكند ، كتاب ديگرى به جايش اثبات مىنمايد ، پس اختلاف كتابها به اختلاف اوقات ناشى از اختلاف تصرفات الهى است ، نه اينكه از ناحيه خود آنها باشد كه هر وقتى كتابى داشته باشد كه به هيچ وجه قابل تغيير نباشد ، بلكه خداى سبحان است كه آن را تغيير داده ، كتاب ديگرى به جايش اثبات مىنمايد . و اينكه فرمود : * ( « وَعِنْدَه أُمُّ الْكِتابِ » ) * معنايش اين است كه نزد خدا اصل كتاب و ريشه آن وجود دارد ، چون كلمه « ام » به معناى اصل هر چيز است كه از آن ناشى گشته و بدان باز مىگردد .

--> ( 1 ) هيچ آيتى را نسخ نمىكنيم و يا از يادها نمىبريم مگر آنكه آيتى مانند آن و يا بهتر از آن مىآوريم . سوره بقره ، آيه 106 . ( 2 ) و چون آيتى را به آيتى تبديل كنيم سوره نحل ، آيه 101 .